plen

Krótki zarys historii kraju związkowego - landu Salzburg

Krótki zarys historii kraju związkowego - landu  Salzburg

© Tourismus SalzburgPierwszymi osadnikami na terenach obecnej jednostki administracyjnej - landu Salzburg (jednego z dziewięciu krajów związkowych federacji, jaką jest obecnie Austria) byli Celtowie, którzy korzystali z dogodnego dla nich lokalnego klimatu i żyznych gleb uprawnych, jak  możliwość łatwego pozyskiwania soli „białego złota” w okolicach Durmberga. Ich największym skupiskiem były tereny położone wokół Rainsbergu. Następnie pojawili się tam wraz ze swoją wysoko rozwiniętą kulturą Rzymianie. Pomimo że sięgające nieba, ośnieżone szczyty rozciągającego się tam alpejskiego masywu Wysokich Taurów (znajduje się on na obszarach obecnych austriackich landów: Karyntii, Salzburga i Tyrolu),  budziły w nich zrozumiałą trwogę, to jednak ich dzikie piękno przyciągało ich. Zresztą nie tylko ono, bo żyjący w drugiej połowie I w. p. n. e. historyk Polybios, dokładnie wyjaśnia główną przyczynę „W kraju Celtów zamieszkujących Taury, zaledwie dwie stopy pod ziemią, można często znaleźć bryłki czystego złota wielkości fasoli „ Już za panowania cesarza Klaudiusza I (41-54 n.e.), powstało między innymi miasto Municipium Claudium Iuvavum, stanowiące jeden z ważniejszych ośrodków, a następnie centrum  rzymskiej prowincji Noricum. Tak jak w całym cesarstwie mieszkańcy prowincji przyjęli wiarę chrześcijańską. Pod naporem germańskich ludów z północy, następuje powolny proces rozkładu i wreszcie upadku Cesarstwa Rzymskiego (476 r.). Na czele powstałej w Iuvavum diecezji, w trakcie upadku cesarstwa zachodniego, stał biskup Święty Maximus (zm. 476). Około 488 roku rzymianie definitywnie opuścili Noricum. Mocno zakorzenione w czasach rzymskich na tych ziemiach chrześcijaństwo, w trakcie wędrówki ludów utrzymało się zaledwie w ledwo widocznym zarysie. Wówczas to na blisko dwa stulecia, powstała historyczna luka w dziejach tej byłej tak dobrze rozwiniętej i bogatej rzymskiej prowincji. Biskupstwo Iuvavum, wraz z całą dotychczasową organizacją kościelną, w tych bardzo niestabilnych czasach, pod wpływem przybyłych ze wschodu plemion: Awarów i Słowian, uległo  kompletnemu zniszczeniu, zaś wcześniej zromanizowana ludność w większości związana z chrześcijańską wiarą, szukała schronienia przenosząc się bardziej na południe. W VI wieku na ziemiach tych, osiedlił się germański lud Bawarów. Utworzyli oni tu swoje plemienne księstwo, którego pierwszym władcą był Garibald I (zm. ok. 590 r.). Część jego ziem zasiedlona była przez Turyngów, Alamanów oraz Słowian. Re chrystianizacja regionu Salzburga, zaczęła się dopiero po powstaniu i szybkim poszerzaniu swoich wpływów przez państwo Franków Salickich. Jego władcy popierali i wspierali finansowo, działalność misyjną płynącą poprzez ich posiadłości z Anglii i Irlandii. Książę Bawarów Theodo II (680-716), wywodzący się z rodzimej dynastii Agilulfingów, w 693 roku w celu zreformowania tamtejszego chrześcijaństwa, zezwolił misyjnemu biskupowi Regensburga Ruprechtowi (ok.650-718), osiąść nad rzeką Salza, w miejscu obecnego Salzburga i założyć tam klasztor benedyktyński pod wezwaniem św. Piotra (w pobliżu znajduje się obecnie katedra pod jego wezwaniem). Regnum   Nordicum Biskupowi Ruprechtowi udało się jednocześnie skłonić księcia, a następnie jego syna Theodona III (617-19) do uczynienia okazałych darowizn na rzecz Kościoła. Obejmowała ona liczne dobra ziemskie znajdujące się nad rzeką Salzach, wraz  z dwudziestoma żupami solnymi. Z tej też racji, główmy miejscem przeładunkowym soli stało się Iuvavum, które już w 755 roku po raz pierwszy wymieniane zostaje jako Salzburg. Niemałe znaczenie miał fakt, że biskup Ruprecht pochodził z najwyższej frankijskiej arystokracji. Wywodził się ze sławnego z obrony Paryża przed Normanami rodu Robertynów, który był blisko spokrewniony z nominalnie panującą królewską dynastią Merowingów. Na przełomie 711/12 roku biskup Ruprecht zakłada kolejny klasztor Salzburgu, tym razem jest to najstarszy żeński klasztor na obszarze występowania języka niemieckiego - Nonnberg. Przełożoną tego zgromadzenia zostaje jego siostra  Św. Erentruda (patronka Salzburga). Za rządów św. Ruprechta i pod przemożnym patronatem dynastii Agilulfingów miasto stało się centrum religijnym, kulturalnym i politycznym regionu. Jako ciekawostkę można dodać, że księże Bawarii Theodon I pojął za żonę Falchaidę (Follhayd), krewną biskupa Św. Ruprechta. Święty Bonifacy (apostoł Niemiec zm.754) w 739 roku założył na terenie księstwa Bawarii cztery biskupstwa w Pasawie, Freising, Regensburgu (Ratyzbonie) i Salzburgu. Tym samym interesujące nas tereny dawnego Noricum, znalazły się pod zwierzchnictwem kościoła bawarskiego. W 745 roku książę Odilo (zm.748) sprowadził irlandzkiego uczonego w piśmie mnicha Wirgiliusza (zm.784), który początkowo był opatem klasztoru św. Piotra, a następnie został biskupem. To właśnie on podjął się budowy pierwszej katedry w Salzburgu, która w tym czasie okazała się jedną z najokazalszych budowli sakralnych w cesarstwie frankońskim. Po niespełna pięćdziesięciu latach, w 789 roku biskupstwo Salzburga na osobiste życzenie cesarza Karola I Wielkiego, zostało podniesione przez papieża Leona III (zm.816) do rangi arcybiskupstwa. W jego skład wchodziły diecezje ze stolicami w Pasawie, Freissing i Regensburgu, a od 994 roku również w Brixsen. Pierwszym arcybiskupem Salzburga i opatem klasztoru św. Piotra został Arno (zm. 821, pochodzący z możnego bawarskiego rodu Fagana). Był on protegowany na stanowisko biskupa Salzburga w 785 roku, przez ostatniego księcia Bawarii z dynastii Agilulfingów Tassilo III (zm. 796 - kuzyna króla Franków  Karola I Wielkiego), po zmarłym Wirgiliuszu. W 788 roku król Karol I pod pretekstem nie spełniana przez księcia Bawarii powinności lennych, pozbawił go władzy, przyłączając Bawarię do królestwa Franków, by następnie wraz z nim wejść skład odnowionego cesarstwa, które później przyjęło nazwę Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Pierwszym królewskim namiestnikiem Bawarii, został szwagier króla Gerold (brat jego trzeciej żony Hildegardy). Arcybiskup Arno nie potrafiąc zapobiec ostatecznemu upadkowi ostatniego księcia Bawarii, z czasem stał się przyjacielem i powiernikiem króla Karola I. W 976 roku cesarz  Otto II wydzielił z Bawarii księstwo Karyntii, które od 1335 roku znalazło się we władaniu Habsburgów. W sporze kompetencyjnym o inwestyturę, pomiędzy cesarzem Henrykiem IV Salickim a papieżem Grzegorzem VII, ówczesny arcybiskup Salsburga Gebhard (1066- 88) stanął po stronie papieża. Bojąc się z tego powodu, interwencji zbrojnej cesarza, arcybiskup nakazał w 1077 roku rozpocząć budowę twierdz Hohensalzburg i Hohenwerfen. Kiedy księciem Bawarii w do 1143 roku zostaje wywodzący się z dynastii Bebenbergów, margrabia Ostmark (Marchii Wschodniej – Orientgalis, od 996 roku będącą już we władaniu Babenbergów), Henryk IX (II) Jasomirgott, uzyskuje on w 1156 roku od cesarza Fryderyka I Barbarossy tytuł księcia Austrii. Okrojoną terytorialnie Bawarię otrzymuje w lenno kuzyn cesarza, książę Saksonii Henryk Lew z Domu Welfów. W 1166 roku cesarz Fryderyk I Stauf starając się całkowicie podporządkować sobie alpejskie krainy, między innymi arcybiskupstwo Salzburga, napotkawszy opór w 1167 roku spalił miasto. Dopiero kiedy arcybiskupem został Konrad III Wittelsbach (1177-1200), nastąpiła jego odbudowa i gruntowna przebudowa otychczasowej katedry. W 1180 roku następstwie swoich zasług, oddanych dynastii Hohenstaufów, cesarz Henryk VI nadaje ją w lenno, wraz tytułem księcia Ottonowi I (V) Wittelsbachowi. Księstwo Bawarii za panowania Dynastii Agilulfingów Babenbergowie władali księstwem Austrii do 1246 roku, to jest do śmierci ich ostatniego przedstawiciela księcia Fryderyka II Bitnego. Jeden z Babenbergów margrabia Leopold III Święty (1075-1136), który w swoim czasie przyczynił się do rozwoju Ostmark (był on również założycielem wielu klasztorów), został uznany w 1663 roku patronem Austrii (jej świętym opiekunem). Od Babenbergów  biorą również swój początek, obecne barwy narodowe Austrii, które są jedne z najstarszych na świecie. (czerwona flaga, przedzielona przez środek białym pasem) Legenda głosi że kolory te pochodzą od białej tuniki okrywającej zbroję księcia Leopolda V Cnotliwego (1157-1194) Babenberga, która została cała mocno splamiona jego krwią, kiedy został on ranny na polu bitwy pod Akką w 1191 roku, podczas trzeciej krucjaty. Kiedy książę odpiął swój rycerski pas, ukazała się biała wstęga, a ponieważ stracił on w ty krwawym boju swój rodowy proporzec, cesarza Henryk VI Hohenstauf przyznał mu prawo do barw jakie właśnie miał na sobie. Po kilkudziesięcioletnim panowaniu w latach 1246-78 czeskich Przemyslidów, po wygranej bitwie pod Dūrnkrut , księstwo Austrii przeszło we władanie króla Niemiec Rudolfa I z dynastii Habsburgów, które trwało do roku 1918, do końca pierwszej wojny światowej. Jako ciekawostkę można dodać, że przedostatni władca Austrii, wywodzący się po kądzieli z tego rodu, Franciszek Józef I Habsburg-Lotharingen w 1856 roku, mając 26 lat, odbył czterogodzinną wspinaczkę na Glocknera,  osiągając szczyt noszący dzisiaj jego imię – „Kaiser – Franz- Josef - Hohe”. W 1922 roku grupa austriackich ekspertów w dziedzinie infrastruktury, podjęła pracę nad opracowaniem koncepcji wybudowania wysokogórskiej drogi na Grossglocknera. Pierwsze prace z użyciem materiałów wybuchowych, rozpoczęto latem 1930 roku w  rejonie Ferleiten. Pomimo wielu trudności, zarówno technicznych jak i finansowych w dniu 3 spienia 1935 roku, zgonie z wcześniejszym planem, droga na Grossglocknera została uroczyście otwarta.

 © Tourismus Salzburg Niezależne państwo kościelne, jakim z czasem stało się arcybiskupstwo, z powodu swoich znacznych zasobów złota, zyskało sobie miano „małego Peru starego świata”. W 1557 roku w Wysokich Turach wybuchła prawdziwa „gorączka złota”, około 3500 górników w masywie „Goldberg –Gruppe”, w pobliżu Pasterze i Badgastein, wydobyli rekordową ilość złota – 863 kg !.Między innymi z tego powodu, arcybiskupstwo Salzburga znalazło się w gronie czterech najbogatszych państw ówczesnej Rzeszy. Kiedy w 1619 roku w północnej Europe wybuchła wojna trzydziestoletnia, dzięki odpowiedniej polityce arcybiskupa Lodrona oraz panujących nad miastem i trudnych do zdobycia twierdz, Salzburg nie ucierpiał, a wręcz stał się oazą spokoju. W latach 1614-28  w Salzburgu została wybudowana, pierwsza w tej części Europy barkowa katedra pod wezwaniem św. Ruprechta i św. Wirgiliusza (poprzednia spłonęła w 1598 roku). Zadania tego podjął  się arcybiskup Paris Graf von Lodron (1586-1653) . W 1631 roku nastąpił smutny rodził w historii arcybiskupstwa, usunięto z niego dokoła 20 tyś protestantów. Wśród długiej listy arcybiskupów Salzburga, można się doszukać również Słowian, takich jak Adalbert III (Wojciech) Przemyślida, syn króla Czech Władysława II i Gertrudy Babenberg (który stanął na czele stronnictwa papieskiego, wspierając papieża Aleksandra III przeciwko cesarzowi Fryderykowi I Barbarossie), Władysław Piast (zm.1270), syn śląskiego księcia  Henryka II Pobożnego (poległego w bitwie z Tatarami pod Legnicą) i osób z nimi blisko spokrewnionych, takich jak Konrad II Babenberg (zm.1168) brat polskiej księżnej Agnieszki, siostry Gertrudy, małżonki piastowskiego księcia Polski Władysława II Wygnańca. Arcybiskupowi Salzburga przysługiwał również tytuł Prymasa Germanii ("Primas Germaniae"). Tytuł ten po raz pierwszy użyto już w średniowieczu, ostatecznie jednak tytuł i prawa z nim związane, przejęto po sekularyzacji archidiecezji Magdeburga oraz śmierci ostatniego jej administratora w 1680 roku. Od dnia 11 lutego 1803 roku, kiedy cesarz Franciszek II (I) Habsburg sekularyzował dotychczasowe arcybiskupstwo, arcybiskupi Salzburga tym samym stawali się niezależnymi książętami Rzeszy (Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego) z tytułem księcia arcybiskupa. Niespełna dwa miesiące później w dniu 27 kwietnia 1803 roku, zostało ono wraz z Wirtembergią, Badenią i Hesją, włączone do grona elektorów Rzeszy. W 1805 roku w wyniku kolejnych reorganizacji państw wchodzących w skład Rzeszy, dokonywanych tym razem już przez cesarza Francuzów Napoleona I Bonaparte. Elektorat Salzburga (elektor miał prawo wyboru cesarza) został przyłączony do Cesarstwa Austrii, a w dniu 26 grudnia 1805 roku, jako Wielkie Księstwo Salzburga zostało anektowane. Równocześnie cesarz Austrii Franciszek I (II) włączył do swej długiej już tytulatury, nową godność wielkiego księcia Salzburga. Nie utworzono jednak wówczas z tego terytorium, osobnej jednostki administracyjnej. Należy przy tym nadmienić, że Salzburg i tak już wcześniej znajdował się w rękach Habsburgów, władał nim arcyksiążę Ferdynand z linii toskańskiej. W wyniku wygranej przez cesarza Napoleona I bitwy trzech cesarzy pod Austerlitz i zawartego później pokoju w Pressburgu, do królestwa Bawarii przyłączono między innymi oderwany od Austrii Tyrol, a na mocy pokoju paryskiego, zawartego w dniu 28 lutego 1810 roku, do Bawarii przyłączono również Wielkie Księstwo Salzburga. Po Kongresie Wiedeńskim wszystkie oderwane od Austrii terytoria powróciły do niej. W 1849 roku z ziem dawnego Wielkiego Księstwa Salzburga, utworzono oddzielny kraj koronny - Salzburg. Przetrwał on bez zasadniczych zmian do końca istnienia monarchii, która nastąpiła w 1918 roku. Dwadzieścia lat później, wojska hitlerowskich Niemiec wkraczają do Salzburga (nastąpił anschluss Austrii). Zanim w1945 roku do Salzburga wkraczają wojska amerykańskie, w 1944 roku w wyniku bombardowania, miasto została poważnie zniszczone. (Amerykanie w tym czasie zbombardowali również Innsbruck).

 W 1955 roku Austrii zostaje narzucony przez zwycięskie mocarstwa pokój, na mocy którego jako państwo związkowe (w skład którego prócz Salzburga, wchodziło jeszcze osiem landów), pozostaje krajem zachowującym "wieczystą neutralność"  !

Św. Ruprecht i św. Wirgiliusz  - patroni katedry w Salzburgu

Średniowieczny Salzburg

Patron Austrii- margrabia  św. Leopold III Babenberg

Opracowanie: Andrzej Szewczyk

 

© Tourismus Salzburg
© Tourismus Salzburg
© Imbachhorn - 2016.
Projekt i wykonanie - Freeline.
Ta strona korzysta z plików cookie. Używając tej strony wyrażasz zgodę na używanie plików cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami Twojej przeglądarki. Możesz dowiedzieć się więcej w jakim celu są używane oraz o zmianie ustawień przeglądarki. Kliknij tutaj »
zamknij